Περιβάλλον Έρευνας

Αυτό το πρόγραμμα συνδυάζει δουλειά που έχουμε κάνει σε ψυχοκοινωνικές πλευρές της χρόνιας σωματικής ασθένειας, έρευνα στις υγειονομικές υπηρεσίες και αλληλεπίδραση μεταξύ του στρες, της γενετικής προδιάθεσης, των ψυχοκοινωνικών παραμέτρων και την ψυχική ασθένεια. Ενώνει επίσης τις τρέχουσες ερευνητικές συνεργασίες μας και τους ακαδημαϊκούς δεσμούς μεταξύ των τμημάτων της Ψυχιατρικής και της Φαρμακολογίας (Κατερίνα Αντωνίου [ΚΑ], Μαριάνθη Σωτηρόπουλου [ΜΣ], Πέτρος Μποζίδης [ΠΜ])του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, την ομάδα ψυχιατρικής έρευνας του πανεπιστημίου του Manchester, Μεγάλη Βρετανία (ElspethGuthrie [EG]),και την ερευνητική ομάδα μεταγραφικής ψυχιατρικής, FederalUniversityofCeará, Fortaleza,Βραζιλία (Andre F. Carvalho [AFC]), με τα οποία έχουμε αποκτήσει σημαντική πείρα στην Εφαρμοσμένη Κλινική και στην έρευνα στις Υπηρεσίες Υγείας κατά τη διάρκεια των τελευταίων 6 χρόνων, και την διεξαγόμενη ερευνητική μας συνεργασία με τα Τμήματα της Ρευματολογίας (Αλέξανδρος Δρόσος [ΑΔ]), Πνευμονολογίας (Σταύρος Κωνσταντόπουλος [ΣΚ]), και Παθολογίας (Βασίλειος Τσιμιχόδιμος [ΒΤ]), οι οποίες έχουν οδηγήσει σε συμπεράσματα σχετικά με την πρόταση αυτή, η οποία συνέβαλε στην οργάνωση και στην ένωση όλων των προηγούμενων αποδείξεων σε μια συνεκτική πρόταση. Ο Επιστημονικός υπεύθυνος έχει καθιερώσει τη Συμβουλευτική- Διασυνδετική (ΣΔ) Ψυχιατρική Μονάδα του Τμήματος Ψυχιατρικής, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

(Οι αριθμοί σε παρένθεση αναφέρονται στη λίστα παραπομπών και οι αριθμοί σε παρένθεση αναφέρονται στις δημοσιεύσεις του επιστημονικού Επόπτη (ΘΥ) [βλέπε τμήμα «Ερευνητική ομάδα»])

Η λειτουργία των (ΣΔ) μονάδων μας και οι προηγούμενες ερευνητικές προσπάθειές μας έχουν καθιερώσει τη συνεχή και γόνιμη ερευνητική συνεργασία με τα περισσότερα τμήματα του Γενικού μας νοσοκομείου. Ο επιστημονικά υπεύθυνος είναι ο Κύριος Ερευνητής του εν εξελίξει έργου ΑΡΙΣΤΕΙΑ- ABREVIATE, που χρηματοδοτείται από το Ελληνικό Υπουργείο Παιδείας και την Ευρωπαική΄Ενωση. Αυτό το τριετές πρόγραμμα λειτουργεί από το 2012 στα ΤΕΠ του νοσοκομείου μας και έχει ως στόχο να εφαρμόσει αποτελεσματικές και επωφελείς στρατηγικές για να μειώσει τις επείγουσες επισκέψεις των ασθενών με χρόνια σωματικά προβλήματα στα ΤΕΠ, και τα πορίσματά της αναμένεται να συνδεθούν με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης.

Ψυχολογικοί παράγοντες που συνδέονται με μακροχρόνιες παθήσεις και προβλήματα στην υγεία

Σε 41 μελέτες τα τελευταία χρόνια, ο Επιστημονικά Υπεύθυνος έχει αξιολογήσει ψυχολογικούς παράγοντες που σχετίζονται με ένα ευρύ φάσμα χρόνιων σωματικών ασθενών και τις επιπτώσεις τους σε αρκετές εκβάσεις της υγείας [12-14,16-18,21,25,27,29-35,39,40,42,45,47,50-56,61,63,66,67,72,74,81,85,87,88,89]. Έχει επικεντρωθεί σε ρευματολογικές διαταραχές [16,18,21,31,33,34,40,50,51,53,56,67,81,85,88,89], καρκίνο, [25,30,33,34,42,44,66,72,75,80], στη φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και το σύνδρομο και σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου [7,12,29, 33,35], στη ΧΑΠ [52,87] και τον διαβήτη [14,59,87], και έχει πραγματοποιήσει την μελέτη της προτυποποίησης standardizationτου ελέγχου για τα εργαλεία για την κατάθλιψη και την σοβαρότητα των σωματικών συμπτωμάτων PHQ-9 και PHQ-15 για τη χρήση σε Έλληνες ασθενείς με χρόνια σωματικά νοσήματα [53,87]. Έχει επιβεβαιώσει την υψηλή συχνότητα ψυχιατρικής συννοσηρότητας σε Έλληνες ασθενείς με χρόνια σωματικές ασθένειες [16,18,27,29,40,50,53,87] και τη σχέση τους με την φθορά της αξίας των σχετικών με την υγεία ποιότητα ζωής (HRQoL) [21, 29-31,34,44,45, 50-52,63,67,72,81,88,89], τη φτωχή συμμόρφωση και την αφοσίωση στη θεραπεία [14,17], τις προτιμήσεις στην απόφαση της λήψης θεραπείας [17,39, 42,72] ή άλλες δυσμενείς επιρρεπείς συμπεριφορές [35]. Έχει επίσης επισημάνει το ρόλο της υποκείμενης ψυχολογικής άμυνας και την αντιμετώπιση των χαρακτηριστικών συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής αντιμετώπισης στη διαμόρφωση ενός αριθμού αποτελεσμάτων της ασθένειας [12,14,16,17,21,29-31,33,39,40,44,50-52,54,72,89], και έχει καθιερώσει τον συνήθως υποτιμημένο αλλά σημαντικό ρόλο της διαδικασίας σωματοποίησης στη διαμόρφωση των αποτελεσμάτων της υγείας στον καρκίνο, τη φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, το γλαύκωμα, την χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και τις ρευματολογικές διαταραχές [29,34,52,74].

Ελληνική κοινωνική και οικονομική κρίση και υγεία, ψυχική υγεία και αυτοκτονικότητα

Οι πρόσφατες δημοσιεύσεις του Επιστημονικά Υπευθύνου που προκύπτουν από το πρόγραμμα ΑΡΙΣΤΕΙΑ- ABREVIATE έχουν δείξει ότι, σε άτομα με χρόνια σωματικά νοσήματα, η μείωση του εισοδήματος κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών και οι αντιλαμβανόμενες επιπτώσεις της τρέχουσας ύφεσης σχετίζονται με διαταραχές στην ψυχική υγεία, διαπροσωπική ευαισθησία, μειωμένη Ποιότητα Ζωής σχετική με την Κοινωνική Υγεία και αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικότητας (10,39). Έχει επίσης δημοσιεύσει μια περιγραφή της τρέχουσας κατάστασης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην εποχή της ύφεσης [70].

Γενετική προδιάθεση και άλλοι βιολογικοί δείκτες σχετικά με την ψυχική υγεία

Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΝΤΩΝΙΟΥ έχει μια καθιερωμένη εμπειρία στις CNS ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ μεταφραστικές μελέτες, το άγχος και την μοντελοποίηση της κατάθλιψης. Η έρευνά της επικεντρώνεται στο προφίλ συμπεριφοράς, τον σεροτονεργικό νευροδιαβιβαστή και τον άξονα λειτουργίας HPAακολουθώντας την εφαρμογή των ζωικών μοντέλων κατάθλιψης όπως το τεστ εξαναγκασμένης κολύμβησης και το χρόνιο ήπιο στρες. Αυτή η έρευνα έχει οδηγήσει σε νέα ευρήματα και οδήγησε σε περισσότερες από 20 δημοσιεύσεις (βλέπε επισυναπτόμενο βιογραφικό ΚΑ ). Η Μοντελοποίηση των διαταραχών του κεντρικού νευρικού συστήματος έχει πρόσφατα συνδεθεί με τις κλινικές μελέτες με τη συνεργασία του Επιστημονικά Υπευθύνου του συγκεκριμένου προγράμματος με στόχο να δώσει περισσότερο φως στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ ψυχοκοινωνικών μεταβλητών, χαρακτηριστικών της προσωπικότητας και της νευροβιολογίας της ψυχικής ασθένειας. Αυτά τα ευρήματα έδειξαν μια περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ του BDNF συγκεντρώσεις σέρουμ, BDNF Val66Met polymorphism, HSPA8 gene (rs1136141), νευρωτική και ψυχωτική συμπτωματολογία [68,79), προτείνοντας ένα συνεργατικό ρόλο του γενετικού πολυμορφισμού σχετικά με την ψυχική ασθένεια και υπογραμμίζοντας τη σημασία της συμπερίληψης των ψυχοκοινωνικών μεταβλητών και των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας στη μελέτη των παραγόντων που συνδέονται με την ανάπτυξη των διαταραχών του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Προγνωστικοί παράγοντες της χρησιμοποίησης της υγειονομικής περίθαλψης

Ο Επιστημονικά Υπεύθυνος έχει βραβευτεί πρόσφατα από την Αμερικανική Ακαδημία της Ψυχοσωματικής Ιατρικής για τη μελέτη του που αποκαλύπτει ότι οι αντιλήψεις των ασθενών με χρόνια σωματικά νοσήματα μαζί με τη ΜΚΔ σχετίζονται με τη χρήση των ΤΕΠ (16). EGέχει μετρήσει ποσοστά διαβούλευσης στην πρωτοβάθμια και/ή στη δευτεροβάθμια περίθαλψη και προσδιόρισε προγνωστικούς παράγοντες της χρήσης υγειονομικής περίθαλψης (40,41). Σε μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση, ΕGανέφερε ότι η κατάθλιψη σχετίζεται με αυξημένη επείγουσα ιατρική χρήση (11).

Μειώνοντας το κόστος και η χρήση υγειονομικής περίθαλψης

Η EG έχει διεξάγει δύο τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες για την αποτελεσματικότητα κόστους των ψυχολογικών παρεμβάσεων σε ασθενείς που είναι συχνοί χρήστες της υγειονομικής περίθαλψης. Και οι δύο έδειξαν ότι η θεραπεία είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της κατάστασης της υγείας και τη μείωση του κόστους της υγειονομικής περίθαλψης (42,43).

Βελτίωση αποτελεσμάτων σε μακροχρόνιες καταστάσεις

Ο Επιστημονικά Υπεύθυνος και η EG έχουν αξιολογήσει σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη ψυχολογική θεραπεία σε ασθενείς με σοβαρού συνδρόμου ευερέθιστο έντερο [32]. Η EG έχει επίσης αξιολογηθεί στις τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες ψυχολογικής θεραπείας σε ασθενείς μετά από αυτοτραυματισμό (44). Όλες οι παρεμβάσεις οδήγησαν σε βελτίωση των αποτελεσμάτων. Ο Επιστημονικά Υπεύθυνος και ο Andre F. Carvalho έχουν επίσης πρόσφατα ανασκοπήσει τις διαδικασίες διαχείρισης στην θεραπεία της ανθεκτικής κατάθλιψης [78], στη γνωστική δυσλειτουργία στην κατάθλιψη (45) και στη θεραπεία της ΜΚΔ στον καρκίνο του μαστού [75].

Σκοπιμότητα

Η μελέτη της EG για τους ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες που σχετίζονται με την έναρξη και την επιμονή των ιατρικώς ανεξήγητων συμπτωμάτων (46) εγκαθίδρυσε τη σκοπιμότητα της χρήσης ενός λεπτομερούς ψυχολογικού ερωτηματολογίου στο ιατρικό περιβάλλον του Μάντσεστερ, Μεγάλη Βρετανία, και δεν έχουμε κανένα λόγο για να αμφιβάλλουμε ότι το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα. Προηγούμενες μελέτες του Επιστημονικά Υπεύθυνου με ασθενείς με χρόνια σωματικά νοσήματα και οι συνεργατικές μελέτες του με το τμήμα της Φαρμακολογίας για τη μελέτη του γενετικού προφίλ των ασθενών, στηρίζουν περαιτέρω τη σκοπιμότητα της προτεινόμενης μεθοδολογίας.

Διαχείριση του Προγράμματος

Ο Θωμάς Υφαντής είναι ο Επιστημονικά Υπεύθυνος με ευθύνη για την διαχείριση του προγράμματος, για την υλοποίηση της μελέτης, τη ανάλυση των αποτελεσμάτων και τη συγγραφή της. Το μέρος της ερευνητικής προσπάθειάς του που θα είναι αφιερωμένη σε αυτό το πρόγραμμα θα είναι 30%. Οι Έλληνες υποψήφιοι θα σχηματίσουν την ομάδα διαχείρισης του προγράμματος το οποίο θα συνεδριάζει τακτικά (ανά μήνα) για να εξασφαλίσει ότι το πρόγραμμα της έρευνας διεξάγεται αποτελεσματικά. Η Κατερίνα Αντωνίου, η Μαριάνθη Σωτηροπούλου και ο Πέτρος Μποζίδης θα διοικούν όλες τις πτυχές της έρευνας σχετικά με τις γενετικές μελέτες. Ο Αλέξανδρος Δρόσος, Σταύρος Κωνσταντόπουλος και Βασίλης Τσιμιχόδημος θα διοικούν όλες τις πτυχές της έρευνας στα αντίστοιχα τμήματα της τυπικής φροντίδας και στα ΤΕΠ. Η EG και ο AFC θα παρέχουν εποπτεία σχετικά με τη μελέτη για τον κλινικό κανόνα πρόγνωσης και εκπαίδευση και εποπτεία του βασικού προσωπικού για τη μελέτη παρέμβασης. Αυτή η πρόταση θα συνεχίσει ένα υψηλό ποσοστό των γυναικών που συμμετέχουν και θα εξασφαλίσει την ισότητα των ευκαιριών. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι διαφοροποιήσεις που σχετίζονται με το φύλο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στην ομάδα-στόχο μας, δηλαδή στους ασθενείς με χρόνια σωματικά νοσήματα. Δεδομένου ότι η κατάθλιψη χαρακτηρίζεται κυρίως από τη διαφοροποίηση των δύο φύλων, η πρότασή μας θα επικεντρωθεί στο ρόλο του φύλου στις ψυχοκοινωνικές και γενετικές μεταβλητές που συνδέονται με την κατάθλιψη ώστε να παρέχουν όλες τις πληροφορίες που σχετίζονται με το φύλο όσον αφορά την ψυχοκοινωνική, ψυχοπαθολογική και βιολογική αξιολόγηση. Αυτά τα ευρήματα θα επεκτείνουν τη προηγούμενη γνώση για την τήρηση και την επιβολή των δικαιωμάτων, κανόνων και αξιών, στη διαχείριση των διαφορετικών αναγκών και των πολιτικών που αφορούν την υγειονομική περίθαλψη των γυναικών που πάσχουν από χρόνιες νόσους (βλέπε επίσης Φάση 2 και 3 του σχεδίου εργασίας μας).

eea-grants gget

Το έργο: «Εκτιμώντας και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στην κατάθλιψη ατόμων με χρόνια σωματικά νοσήματα κατά τη διάρκεια της πρόσφατης κοινωνικής και οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα (ASSERT-DEP)» εντάσσεται στην πράξη«ΕΟΧ GR07/3767" και συγχρηματοδοτείται από τον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό (XΜ) του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) Περιόδου 2009 – 2014 και από εθνικούς πόρους μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Διαφορετικότητα, Ανισότητες και Κοινωνική Ενσωμάτωση».